Çocukların başarılı olduklarında duyduğu “çok zekisin” sözü, her zaman beklenen motivasyonu sağlamayabilir. Farklı yıllarda yapılan üç bilimsel araştırma, zekâya yönelik övgülerin öğrenme isteği ve akademik başarıyla ilişkisini inceledi. Bulgular, övgünün etkisinin her çocukta aynı olmayabileceğini gösteriyor.
ZEKA ÖVGÜSÜNÜN ETKİSİ 400'DEN FAZLA ÇOCUKTA İNCELENDİ
Psikolog Claudia Mueller ve Carol Dweck'in 1998 yılında yayımladığı altı araştırmada, 400'den fazla beşinci sınıf öğrencisi yer aldı. Çocukların bir bölümü zekâları, diğer bölümü ise gösterdikleri çaba nedeniyle övüldü. Daha sonra öğrencilere zor görevler verilerek başarısızlığa verdikleri tepkiler değerlendirildi.
Zekâları övülen öğrencilerin başarılı görünmeye daha fazla önem verdiği ve zorlandıklarında motivasyon kaybı yaşayabildiği belirlendi. Çabaları takdir edilen çocuklar ise öğrenmeye daha fazla odaklandı.
ERKEN YAŞTA SÖYLENEN SÖZLERİN UZUN VADELİ İLİŞKİSİ ARAŞTIRILDI
2018 yılında yayımlanan başka bir araştırmada, 53 çocuğun 1-3 yaşlarında ailelerinden aldığı övgüler ile dördüncü sınıftaki akademik başarıları arasındaki ilişki incelendi.
Çaba ve kullanılan yöntemlere yönelik övgülerin, çocukların zekânın geliştirilebilir olduğuna ilişkin düşünceleri üzerinden sonraki matematik ve okuduğunu anlama başarılarıyla bağlantılı olduğu görüldü. Ancak araştırma, övgünün tek başına başarıyı artırdığını kanıtlamadı.
624 ÇOCUKLA YAPILAN DENEY FARKLI SONUÇ VERDİ
Yue Li ve Timothy Bates'in 2019 yılında yayımladığı araştırmada 624 çocukla üç deney gerçekleştirildi. Önceki çalışmaların bulgularını yeniden inceleyen araştırmacılar, zekâ övgüsünün motivasyon üzerindeki olumsuz etkilerini aynı biçimde doğrulayamadı. Bazı sınırlı etkiler gözlense de önceki araştırmaların önemli sonuçları tekrarlanamadı. Bu nedenle “çok zekisin” ifadesinin bütün çocuklarda olumsuz sonuç doğurduğunu söylemek mümkün değil.
ÇOCUKLARA ÖVGÜDE BULUNURKEN NELERE ÖNEM VERİLMELİ?
Araştırmalar, çocukların yalnızca zekâları üzerinden değerlendirilmesi yerine öğrenme sürecindeki gelişimlerinin de takdir edilmesini destekliyor. Kullanılan yöntemler, gösterilen çaba ve kaydedilen ilerleme hakkında somut geri bildirim vermek bu yaklaşımın bir parçası olabilir.
Örneğin “çok zekisin” yerine “Bu problemi çözmek için farklı yollar denedin” gibi ifadeler kullanılabilir. Ancak tek bir övgü biçiminin her çocukta aynı sonucu vereceği düşünülmemeli.
