Gluten; buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda doğal olarak bulunan bir protein grubudur. Bu nedenle ekmek, makarna ve kahvaltılık gevrekler gibi günlük beslenmede sık tüketilen birçok gıdada yer alır. Toplumun büyük çoğunluğu için gluten herhangi bir sağlık sorununa yol açmaz.
Ancak çölyak hastalığı olan bireyler için durum farklıdır. Toplumun yaklaşık yüzde 1’ini etkileyen bu otoimmün hastalıkta gluten, bağışıklık sistemini tetikleyerek ince bağırsağın iç yüzeyine zarar verir ve besin emilimini bozar. Bu nedenle çölyak hastaları için glutensiz beslenme hayati öneme sahiptir.
GLUTEN DUYARLILIĞI VE TARTIŞMALI ALAN
Çölyak hastalığı dışında, “çölyak dışı gluten duyarlılığı” olarak tanımlanan bir tablo da bulunuyor. Bu gruptaki kişilerde gluten tüketimi sonrası şişkinlik, reflü, karın ağrısı gibi sindirim sorunlarının yanı sıra baş ağrısı ve cilt döküntüleri de görülebiliyor.
Bu belirtileri yaşayan kişi sayısı artmasına rağmen, gluten duyarlılığının kesin nedenleri ve tedavi yaklaşımı konusunda bilim dünyasında görüş birliği bulunmuyor. Güncel öneriler, semptom yaşayan bireylerin glutensiz diyetle kendilerini izlemeleri yönünde.
HERKES İÇİN GLUTENSİZ BESLENME GEREKLİ Mİ?
Çölyak hastalığı ya da gluten duyarlılığı olmayan bireyler için glutenden tamamen kaçınmanın gerekli olmadığı belirtiliyor. Aksine, bu yaklaşım bazı riskleri beraberinde getirebiliyor.
Gluten içeren ekmek, makarna ve tahıllar yalnızca karbonhidrat değil; aynı zamanda lif ve B vitaminleri açısından da önemli kaynaklar arasında yer alıyor. Bu besinlerin diyetten çıkarılması, fark edilmeden vitamin ve mineral eksikliklerine yol açabiliyor.
Buna rağmen glutensiz ürün pazarı hızla büyüyor. Küresel pazarın 2030 yılına kadar yaklaşık 13,7 milyar dolara ulaşacağı öngörülüyor.
GLUTENSİZ DİYET VE KİLO KAYBI GERÇEĞİ
Glutensiz beslenmenin kilo verdirdiği yönündeki yaygın inanış, çoğu zaman glutenin kendisinden değil, beslenme alışkanlıklarındaki değişimden kaynaklanıyor.
Bilimsel dergilerden Nutrients’ta yayımlanan bir çalışmada, sağlıklı bireylerde glutensiz diyet ile gluten içeren diyetler arasında vücut ağırlığı ve yağ oranı açısından anlamlı bir fark bulunmadı.
“MEKANİK ETKİ”: HIZLI KİLO KAYBI YANILGISI
Uzmanlara göre glutensiz diyete başlayan birçok kişinin yaşadığı hızlı kilo kaybı, “mekanik” nedenlere dayanıyor. Gluten içeren gıdalar genellikle pizza, fast food ve makarna gibi yüksek kalorili karbonhidrat kaynaklarıdır. Bu ürünler diyetten çıkarıldığında, toplam kalori alımı da doğal olarak azalır.
Ayrıca karbonhidratların vücutta glikojen olarak depolandığı ve glikojenin su tuttuğu biliniyor. Karbonhidrat alımı düştüğünde glikojen ve buna bağlı su kaybı yaşanır. Bu durum, kısa sürede kilo kaybı hissi yaratır ancak çoğunlukla yağ kaybı değildir.
ŞİŞKİNLİK AZALINCA “ZAYIFLAMA” HİSSİ OLUŞABİLİR
Buğday bazlı karbonhidratlar, bağırsaklarda fermente olan bazı şekerleri içerir. Bu fermantasyon gaz üretimine, dolayısıyla şişkinlik ve karın rahatsızlığına yol açabilir. Bu gıdalar diyetten çıkarıldığında şişkinlik azalır, karın daha düz görünür. Bu estetik değişim, çoğu zaman yağ kaybı ile karıştırılır.
GLUTENSİZ BESLENMENİN OLASI SAĞLIK RİSKLERİ
Tıbbi bir gereklilik olmadan glutensiz diyet uygulamanın bazı sağlık riskleri taşıyabileceğine dikkat çekiliyor. BMJ’de yayımlanan geniş kapsamlı bir araştırma, daha yüksek gluten tüketimi ile kalp hastalığı riskinin azalması arasında ilişki buldu. Başka çalışmalarda ise düşük gluten alımının tip 2 diyabet riskini artırabileceği belirtildi.
Uzmanlara göre bu durumun arkasında, piyasadaki glutensiz ürünlerin besin içeriği yer alıyor. Gluten çıkarıldığında ürünlerin tadı ve dokusu değiştiği için üreticiler daha fazla şeker, doymuş yağ ve katkı maddesi ekleyebiliyor.
Araştırmalar, glutensiz ürünlerin geleneksel muadillerine kıyasla genellikle daha az lif ve protein, daha fazla şeker ve doymuş yağ içerdiğini ortaya koyuyor. Uzun vadede bu durum, sağlıksız beslenme riskini artırabiliyor.
SONUÇ: ASIL FAKTÖR GLUTEN DEĞİL, BESLENME DAVRANIŞI
Uzmanlar, glutensiz beslenmenin kilo kaybı sağladığı algısının çoğu zaman yanıltıcı olduğunu vurguluyor. Gerçek etki; besin seçimlerindeki değişim, kalori azalması ve davranışsal faktörlerden kaynaklanıyor. Çölyak hastalığı veya gluten duyarlılığı olmayan bireyler için gluteni tamamen hayat dışına çıkarmak yerine, dengeli ve bilinçli beslenmenin çok daha sağlıklı bir yaklaşım olduğu ifade ediliyor.
Haber Merkezi
