Antonio Guterres, 2025 yılının Gazze, Ukrayna ve Sudan’daki çatışmalar, yapay zekânın hızla yaygınlaşması ve pandemi sonrası yükselen milliyetçilik nedeniyle son derece zorlayıcı geçtiğini belirterek, çok taraflı sistemin ciddi bir tehdit altında olduğunu söyledi.
BM GENEL KURULU 80. YAŞINDA
Guterres, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 80’inci yıl dönümü dolayısıyla, ilk toplantının yapıldığı Londra’daki Methodist Central Hall’da düzenlenen “BM Genel Kurulu 80 Yaşında: 1946’dan Geleceğimize” başlıklı sempozyumda konuştu.
İngiltere’ye BM’nin kuruluş sürecindeki rolü nedeniyle teşekkür eden Guterres, 80 yıl önce 51 ülkenin delegelerinin savaşın yaralarını taşıyan Londra’da bir araya gelerek ilk Genel Kurulu gerçekleştirdiğini hatırlattı. Aynı gün Güvenlik Konseyi’nin de ilk toplantısını yaptığını vurguladı.
“BU BİNA BARIŞ UMUTLARINI TAŞIYOR”
İkinci Dünya Savaşı sırasında Buckingham Sarayı, İngiltere Parlamentosu ve Westminster Abbey’nin bombalandığını hatırlatan Guterres, Methodist Central Hall’un bodrum katının da 2 bin kişinin sığındığı en büyük kamu sığınaklarından biri olduğunu belirtti.
Guterres, “Bu binadaki her taş, sade vatandaşların barış için dualarını, umutlarını ve zaman zaman umutsuzluğunu taşıyor.” dedi.
“PANDEMİ, MİLLİYETÇİLİK ATEŞİNE BENZİN DÖKTÜ”
Göreve geldikten sonra 2017 yılında yine aynı salonda yaptığı konuşmayı anımsatan Guterres, o dönemde yerel çatışmaların küresel krizlere dönüşeceği, teknolojik gelişmelerin ekonomileri zorlayacağı ve ulusal egemenliğin insan hakları ihlallerine gerekçe yapılacağı uyarısında bulunduğunu hatırlattı.
Son 10 yılda bu öngörülerin hızla gerçekleştiğini belirten Guterres, şu ifadeleri kullandı: “Gazze, Ukrayna ve Sudan’daki çatışmalar ölçüsüz derecede acımasızdı. Yapay zekâ neredeyse bir gecede hayatın her alanına yayıldı. Pandemi ise milliyetçilik ateşine benzin dökerek kalkınma ve iklim alanındaki ilerlemeyi durdurdu.”
“ÇOK TARAFLI SİSTEM TEHDİT ALTINDA”
Bu sorunlarla mücadelenin ancak güçlü bir uluslararası işbirliğiyle mümkün olabileceğini vurgulayan Guterres, çok taraflı sistemin zayıflatıldığını belirtti.
“Bu mücadele güçlü, duyarlı ve yeterli kaynaklara sahip bir çok taraflı sistemi gerektirir. Ancak biz konuşurken bu sistem tehdit altında.” diyen Guterres, 2025’in uluslararası işbirliği ve BM değerleri açısından son derece zor bir yıl olduğunu söyledi.
“YARDIMLAR KESİLDİ, HUKUK İHLAL EDİLDİ”
Guterres, küresel tabloya ilişkin şu değerlendirmelerde bulundu:
-
Uluslararası yardımlar kesildi
-
Eşitsizlikler derinleşti
-
İklim krizi daha da şiddetlendi
-
Uluslararası hukuk ihlal edildi
-
Sivil toplum üzerindeki baskılar arttı
-
Gazeteciler cezasızlık ortamında öldürüldü
-
BM çalışanları görev başında tehdit edildi veya hayatını kaybetti
Bu süreçte güçlü aktörlerin uluslararası işbirliğini baltalamaya çalıştığını ifade etti.
KÜRESEL ASKERİ HARCAMALAR REKOR KIRDI
Geçen yıl küresel askeri harcamaların 2,7 trilyon dolara ulaştığını belirten Guterres, bu rakamın İngiltere ekonomisinin yaklaşık yüzde 70’ine denk geldiğini vurguladı.
“2026’NIN DÜNYASI, 1946’NIN DÜNYASI DEĞİL”
İklim krizine de değinen Guterres, küresel sıcaklık rekorlarının kırıldığını, fosil yakıt kârlarının arttığını ve dijital ortamda algoritmaların yanlış bilgiyi ödüllendirerek nefreti yaydığını söyledi. BM’nin bu ortamda yoluna devam ettiğini belirten Guterres, şu ifadeleri kullandı: “2026’nın dünyası, 1946’nın dünyası değil. Küresel güç merkezleri değişirken daha adil ya da daha istikrarsız bir gelecek inşa etme potansiyeline sahibiz. Daha adil bir gelecek için uluslararası sistem bugünün gerçeklerini yansıtmalıdır.”
“CESUR REFORMLAR ŞART”
BM Güvenlik Konseyi’nin güncellenmesi ve uluslararası finans sisteminin daha adil hale getirilmesi gerektiğini vurgulayan Guterres, değişim için cesur adımlar atılmasının kaçınılmaz olduğunu söyledi. Guterres, çok taraflılığın tehlike altında olduğuna dikkat çekerek, güçlü, bağımsız ve kararlı sivil toplum hareketlerine dünyanın her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyduğunu sözlerine ekledi.
Kaynak: AA
